top of page
ค้นหา

คลังสินค้ายามาตรฐานโลก: WHO GSDP กำหนดอะไรบ้าง

31 ส.ค.
ยาว 3 นาที

อัปเดตเมื่อ 11 พ.ย.


เมื่อพูดถึง "คลังสินค้ายา" หลายคนนึกถึงห้องแอร์เย็นๆ ที่มียาเรียงเป็นชั้น แต่สำหรับผู้กำหนดมาตรฐานระดับโลก คำตอบไม่ได้จบแค่นั้น คณะกรรมการ WHO ECSPP (Expert Committee on Specifications for Pharmaceutical Preparations) คือหน่วยที่เขียน "เกณฑ์" การเก็บและกระจายยาระดับสากล และเอกสารของคณะกรรมการชุดนี้คือเกณฑ์อ้างอิงที่หน่วยงานกำกับดูแลในหลายประเทศใช้ประเมินผู้ประกอบการด้านยา


บทความนี้รวบรวมเสียงของ ECSPP จากเอกสาร Technical Report Series (TRS) ฉบับสำคัญ มาดูกันว่า คลังสินค้ายามาตรฐานต้องมีอะไรบ้างในมุม risk & quality — ตั้งแต่ temperature mapping การจัดการ excursion ระบบ recall ไปจนถึงสิ่งที่ audit มองหา


WHO ECSPP คือใคร และทำไมเสียงนี้ถึงสำคัญ


ECSPP คือคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญของ WHO ด้านข้อกำหนดเภสัชตำรับ ซึ่งผลักดันมาตรฐานคุณภาพของยาและเวชภัณฑ์ในระดับโลก จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี 2019 เมื่อ ECSPP มีมติให้รวมหลักการ Good storage practices (GSP) และ Good distribution practices (GDP) ไว้ในเอกสารเดียว ตาม TRS 1010 (53rd report) ก่อนจะประกาศใช้จริงในปี 2020


ผลลัพธ์คือ Annex 7 ของ TRS 1025 (54th report) เอกสารชื่อ "Good storage and distribution practices for medical products" (ISBN 9789240001824) ซึ่งกลายเป็นมาตรฐานอ้างอิงกลางที่ครอบคลุมทั้งการเก็บและการกระจายยาในห่วงโซ่เดียว


ความหมายต่อผู้ประกอบการคือ ยุคที่แยก "ห้องเก็บยา" กับ "รถขนยา" เป็นคนละเรื่องจบลงแล้ว มาตรฐานฉบับรวมบังคับให้มองทั้งระบบ ตั้งแต่ของเข้าคลังจนถึงของถึงมือผู้ป่วย (เริ่มจากทำความเข้าใจ มาตรฐาน GSDP คืออะไร ก่อนได้)


หลักการ risk-based: ทุกการประเมินจบที่ผู้ป่วย


หัวใจของ TRS 1025 ไม่ใช่แค่รายการตรวจสอบ แต่คือวิธีคิดเรื่องความเสี่ยง เอกสารระบุไว้ชัดใน §6.2 ว่า


"The evaluation of risk should be based on scientific knowledge and experience and ultimately be linked to the protection of the patient."


การประเมินความเสี่ยงต้องตั้งอยู่บนความรู้ทางวิทยาศาสตร์และประสบการณ์ และต้องเชื่อมโยงไปถึงการปกป้องผู้ป่วยเป็นเป้าหมายสูงสุด พร้อมกันนั้น §6.1 กำหนดให้มี "a system to assess, control, communicate and review risks identified at all stages in the supply chain" — ระบบที่ประเมิน ควบคุม สื่อสาร และทบทวนความเสี่ยงในทุกขั้นของห่วงโซ่


นัยสำคัญคือ ความเสี่ยงที่ "ยอมรับได้" ในคลังยาไม่ใช่ตัวเลขที่ตั้งขึ้นเอง แต่ต้องอธิบายได้ว่าทำไมถึงยอมรับ และยอมรับโดยไม่กระทบความปลอดภัยของผู้ป่วย หลักการเดียวกันถูกส่งต่อไปยังงาน qualification และ validation ซึ่งต้องเริ่มจาก "documented risk management principles" หรือหลักการบริหารความเสี่ยงที่บันทึกเป็นเอกสาร ตาม §15.1


คลังยาต้องมีอะไรบ้าง ตามตัวอักษรของ WHO


Temperature mapping — ต่างจาก "มีเทอร์โมมิเตอร์" ตรงไหน


จุดที่หลายคลังพลาดคือคิดว่า "มีเทอร์โมมิเตอร์ = ควบคุมอุณหภูมิได้" แต่ WHO กำหนดไว้ใน §12.36 ว่า


"Mapping studies for temperature, and relative humidity where appropriate, should be done, for example in storage areas, refrigerators and freezers"


คลังต้องมีการศึกษาแผนที่อุณหภูมิ (temperature mapping) ในพื้นที่เก็บ ตู้เย็น และตู้แช่ เพราะอุณหภูมิในคลังไม่เท่ากันทุกจุด จุดใกล้ช่องลมเย็นกับมุมอับ ใกล้ประตูกับกลางห้อง ให้ค่าต่างกัน และความต่างนี้พอจะทำให้ยาเสื่อมคุณภาพได้ การ mapping จะบอกว่าจุดไหนร้อนสุด-เย็นสุด เพื่อวางตำแหน่ง sensor และจัดพื้นที่เก็บให้ถูกต้อง (อ่านเจาะลึกวิธีทำ Temperature Mapping ในคลังสินค้า GSDP ได้ในบทความแยก)


ตรวจวัด บันทึก และ calibrate อย่างต่อเนื่อง


มี mapping แล้วยังต้องมีการตรวจวัดต่อเนื่อง §12.37 กำหนดว่า


"Temperature and relative humidity... should be controlled and monitored at regular intervals. Data should be recorded and the records should be reviewed. The equipment used for monitoring should be calibrated"


อุณหภูมิและความชื้นต้องถูกควบคุมและตรวจวัดอย่างสม่ำเสมอ ข้อมูลต้องถูกบันทึก และบันทึกต้องถูกทบทวน อุปกรณ์ตรวจวัดต้องผ่านการ calibrate — ตัวเลขที่บันทึกได้ต้องสอบกลับได้ว่าแม่นยำจริง ไม่ใช่แค่ "มีข้อมูล" แต่เป็นข้อมูลที่เชื่อถือได้


HVAC และโครงสร้างพื้นที่


ระบบปรับอากาศ (HVAC) ไม่ใช่ของตกแต่งคลัง แต่เป็นอุปกรณ์คุณภาพที่ต้อง "appropriately designed, installed, qualified and maintained" ตาม §12.35 หมายความว่า ออกแบบให้เหมาะสม ติดตั้งถูกต้อง ผ่านการ qualification และมีการบำรุงรักษาอย่างสม่ำเสมอ


ตั้งแต่วินาทีที่ของเข้าคลัง


มาตรฐานไม่ได้เริ่มนับที่ชั้นวางของ แต่นับตั้งแต่ของมาถึง ข้อมูลอุณหภูมิระหว่างขนส่งต้องถูกทบทวนทันทีเมื่อรับสินค้า (§12.16) และสินค้าในคลังต้องหมุนเวียนแบบ FEFO (First Expired, First Out) ตาม §12.30 คือของที่วันหมดอายุใกล้ถึงต้องออกก่อน เสริมด้วยระบบ recall และ audit trail ที่พร้อมใช้งานเมื่อมีเหตุ


WHO ยอมรับว่า excursion เกิดขึ้นได้ — ต่างกันที่ระบบจัดการ


ที่น่าจับตาคือ WHO ไม่ได้ปฏิเสธว่าความผิดพลาดเกิดขึ้นได้ เอกสาร Model Guidance สำหรับ time- and temperature-sensitive pharmaceutical products (TTSPP) ใน TRS 961 (45th report, 2011) ระบุตรงๆ ว่า


"Temperature excursions may occur and each event should be [managed/recorded]"


เหตุการณ์อุณหภูมิหลุดช่วงเกิดขึ้นได้เสมอ และทุกเหตุการณ์ต้องถูกจัดการและบันทึก พร้อมกำหนดให้พื้นที่จัดเก็บมี temperature monitoring และระบบแจ้งเตือน (alarm system)


เอกสารฉบับปี 2011 นี้ยังคงถูกอ้างอิงต่อเนื่องใน TRS 1025 (2020) แสดงว่าเป็นรากฐานที่ยังใช้อยู่จริง จุดต่างระหว่างคลังที่ "มีระบบ" กับคลังที่ "โชคดี" จึงไม่ได้อยู่ที่การไม่เกิดเหตุ แต่อยู่ที่ว่าเมื่อเกิดเหตุแล้ว มีขั้นตอนจัดการ บันทึก และประเมินผลกระทบหรือไม่


สิ่งที่ audit มองหา จริงๆ แล้วคืออะไร


จากเอกสารทั้งหมด สรุปได้ว่าการ audit คลังยาไม่ได้มองหาแค่ "ห้องเย็นสวยๆ" แต่ตรวจ 4 อย่างนี้เป็นหลัก:


  • quality system ที่เป็นเอกสาร ครอบคลุม GSP + GDP + quality risk management (QRM) โดย senior management รับผิดชอบสูงสุด

  • หลักฐานการประเมินความเสี่ยง ที่อธิบายได้และบันทึกเป็นเอกสาร ตามหลักการ §6.1 และ §15.1

  • บันทึกการตรวจวัดที่ต่อเนื่องและถูกทบทวน พร้อมหลักฐานการ calibrate อุปกรณ์

  • กระบวนการจัดการเหตุการณ์ ทั้ง excursion, deviation และ recall ที่มีเอกสารครบและมีการทบทวนเป็นระยะ


สำหรับลูกค้า B2B อย่างโรงพยาบาล ผู้นำเข้า และแบรนด์อาหารเสริม คำถามเหล่านี้คือสิ่งที่คู่ค้าจะถามเมื่อทำ audit คลังที่ใช้เก็บสินค้าของตัวเอง


แล้ว CET ปฏิบัติกับมาตรฐานนี้อย่างไร


CET Marketing & Distribution (ก่อตั้ง 2013 กรุงเทพฯ) ให้บริการคลังสินค้ายาตามหลักการ GSDP warehousing โดยคลังยารองรับอุณหภูมิ 2–8°C (ยาที่ต้องแช่เย็น) และ 25°C (เวชภัณฑ์ทั่วไป) ส่วนช่วง 15–25°C และ −20°C เป็นอุณหภูมิแบนด์ของบริการขนส่งและจัดเก็บโดยรวมของ CET ภายใต้การรับรอง GSDP และ ISO 9001:2015


การออกแบบการดำเนินงานของเราอิงรอบเอกสาร WHO GSDP (TRS 1025) ไม่ใช่แค่การ "มีห้องแอร์เก็บยา" และเมื่อลูกค้าถูก audit จากคู่ค้าหรือหน่วยงาน เราพร้อมให้ข้อมูลและเอกสารสนับสนุน เช่น บันทึกอุณหภูมิและกระบวนการจัดการเหตุการณ์ เพื่อให้ลูกค้าตอบคำถาม auditor ได้อย่างมั่นใจ (ดูรายละเอียดของ คลังสินค้ายามาตรฐาน GSDP ของ CET ได้ที่นี่)


ตัวเลขการดำเนินงานตามข้อมูลที่เปิดเผยบนเว็บไซต์ของ CET ได้แก่ คำสั่งซื้อมากกว่า 10,000 รายการต่อปี อัตราการจัดส่งตรงเวลาในกทม. 98-99% อัตราความผิดพลาดในการหยิบสินค้าไม่เกิน 0.04% และอัตราเหตุการณ์อุณหภูมิผิดปกติ 0.01%


5 คำถามประเมินคลังยา ก่อนส่งสินค้าเข้าเก็บ


ไม่ว่าคุณจะเลือกคลังใหม่หรือทบทวนคลังเดิม ลองใช้คำถามจากมาตรฐาน WHO นี้เป็นกรอบ:


  • คลังมี temperature mapping ล่าสุดครอบคลุมพื้นที่เก็บ ตู้เย็น และตู้แช่หรือไม่

  • อุปกรณ์ตรวจวัดผ่านการ calibrate และมีบันทึกต่อเนื่องที่ถูกทบทวนเป็นระยะหรือไม่

  • มีขั้นตอนจัดการ temperature excursion ครบหรือไม่ ตั้งแต่การแจ้งเหตุ บันทึก ไปจนถึงการประเมินผลกระทบ

  • ของเข้าคลังมีการทบทวนข้อมูลอุณหภูมิระหว่างขนส่ง และหมุนเวียนแบบ FEFO หรือไม่

  • ระบบ recall และ audit trail พร้อมใช้งานเมื่อมีเหตุหรือไม่


ถ้าตอบ "ไม่แน่ใจ" สักข้อ นั่นคือจุดเริ่มต้นที่ดีในการยกระดับ ไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่ควรแก้ก่อนถูก audit ไม่ใช่รอให้ถูกทักท้วงแล้วค่อยแก้


พร้อมตรวจคลังสินค้าของคุณกับมาตรฐาน WHO GSDP หรือยัง?


ทีม CET พร้อมให้คำปรึกษาเบื้องต้นเรื่องคลังสินค้ายาและการเตรียมรับ audit — พูดคุยกับเราได้ที่



 
 
 

ความคิดเห็น


bottom of page