top of page
ค้นหา

คนเบื้องหลังเลข อย. ไทย: อาชีพที่ปรึกษาขึ้นทะเบียน

9 พ.ย.
ยาว 2 นาที

อัปเดตเมื่อ 11 พ.ย.


บนฉลากผลิตภัณฑ์สุขภาพทุกชิ้นที่วางขายในไทย ไม่ว่าจะเป็นยา เครื่องมือแพทย์ หรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร มักมีเลขทะเบียนชุดหนึ่งพิมพ์อยู่ ซึ่งผู้บริโภคเห็นจนชินตาแต่แทบไม่มีใครถามว่า เลขชุดนั้นเดินทางมาถึงฉลากได้อย่างไร และใครเป็นคนทำให้มันเกิดขึ้น สำหรับธุรกิจที่ต้องขึ้นทะเบียน อย. ไทย คำตอบคืออาชีพที่ทำงานเงียบ ๆ อยู่ระหว่างสองโลก: โลกของแบรนด์กับโลกของหน่วยงานราชการ อาชีพที่เรียกว่า ที่ปรึกษาการขึ้นทะเบียน หรือ regulatory affairs coordinator


สิ่งที่ทำให้อาชีพนี้ท้าทายคือโครงสร้างของ อย. ไทย (Thai FDA) เอง เพราะหน่วยงานนี้ไม่มีระบบทะเบียนเดียวที่ครอบคลุมสินค้าทุกประเภท แต่แยกการดูแลตาม product family: ยาอยู่กับกองยา เครื่องมือแพทย์อยู่กับกองควบคุมเครื่องมือแพทย์ อาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอยู่กับกองอาหาร แต่ละกองอยู่ภายใต้กฎหมายคนละฉบับ มีระบบยื่นเอกสารของตัวเอง และมีชุดคู่มือของตัวเอง พูดให้เห็นภาพคือ พ.ร.บ. ยา พ.ร.บ. เครื่องมือแพทย์ และกฎหมายฝั่งอาหาร ล้วนคนละฉบับ ที่ปรึกษาจึงต้องรู้หลายกฎหมายพร้อมกัน และทำงานกับหลายระบบคู่ขนานในวันเดียว


ลองนึกภาพวันทำงานของคนคนนี้: เช้าวันหนึ่งอาจเริ่มที่การทบทวนชุดเอกสารสำหรับทะเบียนยาตัวใหม่ บ่ายต้องไล่ตรวจว่ากำหนดการต่ออายุของอีกผลิตภัณฑ์ใกล้ถึงรอบไหน แล้วปิดวันด้วยการอ่านคู่มือฉบับใหม่ของอีกกองที่เพิ่งเผยแพร่ ไม่มีวันไหนที่ทำงานกับกฎหมายฉบับเดียวจบ ๆ และนี่คือเหตุผลที่แบรนด์และผู้นำเข้ายอมมอบงานชิ้นนี้ให้ผู้เชี่ยวชาญ แทนที่จะให้พนักงานธุรการลองผิดลองถูก


4 สายงานที่วนเวียนอยู่บนโต๊ะทำงานของที่ปรึกษาทะเบียน


งานภาคสนามจริงของที่ปรึกษาทะเบียน อย. ไทย พอจะจับกลุ่มได้ 4 สายงานหลัก แต่ละสายอยู่คนละกอง คนละกฎหมาย และต้องการชุดความรู้ที่ไม่ทับซ้อนกัน


สายงานที่ 1: ทะเบียนยาใหม่ (New Drug) งานที่ต้องเทียบกรอบ ASEAN


ทะเบียนตำรับยาใหม่อยู่ในความดูแลของกองยา อย. ไทย ซึ่งเผยแพร่แนวทางการขึ้นทะเบียนตำรับยาใหม่ (New Drug) ไว้บนเว็บทางการของกอง จุดที่ต้องจับตาคือ ทะเบียนยาไทยไม่ได้เดินหน้าแบบโดด ๆ แต่ใช้แนวทางที่ harmonized กับกรอบ ASEAN และยื่นผ่านระบบ e-submission ตามคู่มือของกองยา หมายความว่าที่ปรึกษาที่ดูแลทะเบียนยาต้องอ่านเอกสารสองชั้นพร้อมกัน คือข้อกำหนดไทยกับกรอบความร่วมมือระดับภูมิภาค และต้องติดตามให้ทันว่าแบบฟอร์มหรือช่องทางยื่นเปลี่ยนไปเมื่อใด เพราะการยื่นโดยยึดความเคยชินเก่าคือความเสี่ยงที่แพงที่สุด


สายงานที่ 2: ทะเบียนเครื่องมือแพทย์ งานที่เริ่มจากการจัดประเภทความเสี่ยง


ฝั่งเครื่องมือแพทย์เป็นอีกโลกหนึ่ง: กองควบคุมเครื่องมือแพทย์ อย. ไทย จัดประเภทเครื่องมือแพทย์ตามระดับความเสี่ยงภายใต้ ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง การจัดประเภทเครื่องมือแพทย์ตามระดับความเสี่ยง พ.ศ. 2562 และเผยแพร่ขั้นตอนการขอขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์หรือนำเข้าเครื่องมือแพทย์ไว้บนเว็บของกอง งานชิ้นแรกของที่ปรึกษาจึงไม่ใช่การกรอกเอกสาร แต่คือการวินิจฉัยว่าสินค้าตกอยู่ระดับความเสี่ยงใด เพราะเส้นทางทะเบียนเปลี่ยนไปตามระดับนั้น คำตอบที่ผิดตั้งแต่ขั้นจัดประเภท หมายถึงการเตรียมเอกสารที่ผิดชุดทั้งกระบวนการ


สายงานที่ 3: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร คนละกอง คนละชุดเอกสาร


ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอยู่คนละฟากกับสองกลุ่มแรก: ดูแลโดยกองอาหาร อย. ไทย ซึ่งเผยแพร่คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์เสริมอาหารสำหรับผู้ประกอบการเมื่อ 18 มิ.ย. 2569 บนเว็บของกอง คนที่ทำงานข้ามกลุ่มสินค้าจะเจอความต่างทันที ทั้งชื่อกฎหมาย ชุดเอกสาร และรายละเอียดที่กองอาหารกำหนด ต่างจากที่กองยาหรือกองควบคุมเครื่องมือแพทย์ใช้ ที่ปรึกษาที่ดูแลพอร์ตสินค้าหลากหลายจึงต้องอ่านคู่มือรายกอง ไม่ใช่จำมาจากประสบการณ์กลุ่มเดียว เพราะคู่มือมีการปรับปรุงเป็นระยะ


สายงานที่ 4: งานรอบต่ออายุ (renewal) หลักฐานว่างานนี้ไม่เคยจบ


สิ่งที่คนนอกวงการมองข้ามที่สุดคืองานต่ออายุ เพราะทะเบียนไม่ใช่ใบอนุญาตถาวร กองยา อย. ไทย เผยแพร่กำหนดการรอบต่ออายุทะเบียนตำรับยา (Renewal) ไว้ล่วงหน้าแล้ว สำหรับใบอนุญาตที่หมดอายุใน พ.ศ. 2569 การมีรอบที่ประกาศชัดเจนหมายความว่า deadline จะเวียนกลับมาทุกช่วงเวลา และแบรนด์ที่ไม่มีใครคอยตามรอบจะพบตัวเองอยู่ในสถานการณ์เร่งยื่นเอกสารในนาทีสุดท้าย หรือแย่กว่านั้น คือปล่อยให้ทะเบียนขาดช่วง งานชิ้นนี้จึงเป็นงานประจำที่มีจังหวะของมัน ไม่ใช่งานโปรเจกต์ที่ทำครั้งเดียวแล้วจบ


สำหรับแบรนด์ที่เพิ่งเริ่ม ภาพงานทั้งสี่สายอาจดูกว้าง แต่ที่ปรึกษาจะทำหน้าที่แปลภาพกว้างให้เป็นแผน: สินค้าชิ้นนี้อยู่กองไหน ต้องเตรียมอะไรก่อน เส้นทางใดเหมาะกับสินค้าประเภทนี้ และรอบไหนที่ต้องตั้งปฏิทินเตือนไว้ล่วงหน้า คำถามยอดฮิตที่แบรนด์ถามที่ปรึกษาไม่ใช่รายละเอียดกฎหมาย แต่คือ "ขั้นตอนต่อไปคืออะไร" และ "ถึงคิวรอบไหนของเราแล้ว" ซึ่งตอบได้ก็ต่อเมื่อมีคนเดินตามรอบอยู่อย่างสม่ำเสมอ


ขอพูดตรง ๆ ว่าในรอบการสืบค้นนี้ ไม่พบข้อมูลตัวเลขไทยที่อ้างอิงได้ในประเด็นที่หลายคนชอบถาม เช่น ระยะเวลาพิจารณาทะเบียนโดยเฉลี่ย ค่าธรรมเนียมรายการ หรือสถิติการปฏิเสธคำขอของ อย. ไทย บทความนี้จึงเลือกเล่าภาพงานและโครงสร้างจากแหล่งทางการของแต่ละกองเท่านั้น แทนการเติมตัวเลขที่พิสูจน์ที่มาไม่ได้


โครงสร้าง อย. ไทย ยุคใหม่: กองละ subdomain กองละระบบ


มีอีกสิ่งที่คนหาข้อมูลเองจะเจอช้ากว่าที่ปรึกษา นั่นคือการย้ายที่อยู่ของข้อมูลทางการ กองยา กองควบคุมเครื่องมือแพทย์ และกองอาหาร ต่างมีเว็บของตัวเองคนละ subdomain: drug.fda.moph.go.th, medical.fda.moph.go.th และ food.fda.moph.go.th ขณะที่ลิงก์เก่ารูป www.fda.moph.go.th/sites/* ที่ search เจอจำนวนมากไม่ใช้งานแล้ว กลายเป็นหน้า 404 การที่ข้อมูลกระจายแบบนี้หมายความว่า ใครก็ตามที่อยากยื่นเอกสารเองต้องรู้จักกองที่ถูกต้องก่อน รู้ระบบยื่นของกองนั้น รู้ว่าคู่มืออยู่หน้าไหน และต้องยอมรับว่าข้อมูลที่ตัวเองจำได้อาจตกยุคไปแล้ว


ผลของการตามรอบไม่ทันหรือยื่นผิดกอง ไม่ได้จบแค่ที่เอกสารถูกตีกลับ แต่กระทบแผนวางตลาดทั้งปีของแบรนด์ เพราะสินค้าที่วางขายไม่ได้ตามกำหนด ย่อมสร้างค่าใช้จ่ายแฝงที่ไม่มีใครบันทึกไว้ในบัญชี นี่คือเหตุผลที่งานชิ้นนี้ถูกมองเป็นบทบาทวิชาชีพที่ต้องติดตามข่าวสารรายกองอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่งานที่ทำครั้งเดียวแล้วลืมได้


ทะเบียนคือ compliance program ไม่ใช่ฟอร์มครั้งเดียว


จากภาพทั้งสี่สายงานข้างต้น สรุปได้เป็นหลักการข้อเดียว: การขึ้นทะเบียน อย. ไทย คือ compliance program ที่มีรอบ ไม่ใช่งานธุรการครั้งเดียว เพราะหลังจากได้เลขทะเบียนแล้ว ยังมีรอบต่ออายุที่มีกำหนดการประกาศล่วงหน้า มีคู่มือฉบับใหม่ที่ต้องติดตาม และมีระบบยื่นเอกสารที่แต่ละกองปรับปรุงอยู่เรื่อย ๆ ธุรกิจที่จริงจังจึงไม่จ้างคนทำฟอร์ม แต่จ้างคนที่คอยเดินตามรอบและเตือนก่อน deadline ซึ่งเป็นที่มาของคำถามที่หลายแบรนด์ถามตัวเอง: งานชิ้นนี้จะทำเองหรือให้มืออาชีพดูแล ข้อดีข้อเสียของทั้งสองทางมีเทียบให้เห็นในบทความเปรียบเทียบ ทำเองกับจ้างที่ปรึกษาขึ้นทะเบียน อย. ไทย


เมื่อได้เลขทะเบียนแล้ว งานของแบรนด์เพิ่งเริ่มต้น


มุมที่หลายทีมมองข้าม: เลขทะเบียนเป็นเพียง "สูติบัตร" ของสินค้า แต่อายุขัยของผลิตภัณฑ์สุขภาพอยู่ที่การเดินทางหลังจากนั้น ยาที่ไวต่ออุณหภูมิต้องถูกขนส่งและเก็บรักษาให้อยู่ในช่วงที่กำหนดตลอดเส้นทาง นี่คือจุดที่โลกของทะเบียนมาบรรจบกับโลกของ cold chain: สินค้าที่ได้เลข อย. ไทย แล้วแต่ถูกเก็บหรือขนส่งโดยไม่รักษาช่วงอุณหภูมิ เช่น 2-8°C หรือ 15-25°C ก็เท่ากับแบรนด์แบกความเสี่ยงทั้งด้านคุณภาพผลิตภัณฑ์และความน่าเชื่อถือ


CET Marketing & Distribution ผู้ให้บริการ B2B healthcare logistics ในกรุงเทพฯ ตั้งแต่ปี 2013 มองเห็นรอยต่อนี้ จึงเปิดบริการที่เชื่อมสองโลกเข้าด้วยกัน: ให้คำปรึกษาและช่วยดำเนินการขึ้นทะเบียน อย. ไทย ผ่าน บริการขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์ ต่อด้วยขนส่งยาเวชภัณฑ์แบบ cold chain และคลังสินค้ายา-อาหารเสริมที่ดำเนินการภายใต้มาตรฐาน GSDP และ ISO 9001:2015 ตั้งแต่สินค้ายังไม่มีเลขทะเบียนจนถึงวันที่ของถึงมือผู้รับ พร้อมระบบติดตามอุณหภูมิและการแจ้งเตือนแบบ real-time เพื่อลดความเสี่ยงอุณหภูมิหลุดช่วง แนวคิดคือลดจำนวนคู่ค้าที่แบรนด์ต้องประสาน และปิดช่องว่างที่พบบ่อยที่สุด: ได้เลขทะเบียนแล้ว แต่ยังขนส่งหรือเก็บไม่เป็น


คลังและยานขนส่งของ CET รองรับสินค้าหลายช่วงอุณหภูมิ ตั้งแต่ 2-8°C, 15-25°C ไปจนถึง -20°C สำหรับสินค้าแช่แข็ง ตัวเลขที่ CET เปิดเผยต่อสาธารณะสะท้อนมาตรฐานการปฏิบัติงาน:


  • ออร์เดอร์มากกว่า 10,000 รายการต่อปี

  • อัตราการส่งมอบตรงเวลาในกทม.และปริมณฑล 98–99%

  • อัตราความผิดพลาดในการหยิบสินค้าไม่เกิน 0.04%

  • อัตราเกิดเหตุอุณหภูมิหลุดช่วง (temperature incident) 0.01%


สรุป: ทุกเลขทะเบียนมีคนอยู่เบื้องหลัง


กลับมาที่คำถามเปิดของบทความ เลขทะเบียนบนฉลากไม่ได้เกิดขึ้นเพราะฟอร์มใบเดียว แต่เกิดจากคนที่รู้ว่าเส้นทางของสินค้าแต่ละประเภทเริ่มต้นที่กองไหน ใช้กฎหมายอะไร ระบบยื่นแบบใด มีคู่มือฉบับไหนต้องอ่าน และรอบไหนที่ต้องเตรียมตัวล่วงหน้า อาชีพนี้คือสะพานระหว่างธุรกิจกับกฎหมายที่แยกส่วนกันอยู่ และทำงานกับความจริงที่ว่า registration เป็นวินัยที่มีรอบ ไม่มีวันสิ้นสุด


สำหรับแบรนด์ที่กำลังจะวางสินค้าสุขภาพชิ้นแรก หรือผู้นำเข้าที่มีพอร์ตสินค้าหลายประเภท สิ่งที่ควรลงทุนตั้งแต่แรกไม่ใช่แค่ค่าธรรมเนียมการยื่น แต่คือ "คนที่รู้ว่าต้องทำอะไร กับกองไหน เมื่อใด" และเมื่อได้เลขทะเบียนมาแล้ว สิ่งถัดไปคือทำให้สินค้าเดินทางถึงมือผู้รับอย่างปลอดภัยทั้งอุณหภูมิและเอกสาร เพราะนั่นคืออีกครึ่งหนึ่งของเส้นทางที่เลข 13 หลักบนฉลากไม่เคยบอกเรา



 
 
 

ความคิดเห็น


bottom of page