top of page
ค้นหา

ขนส่งตัวอย่างเลือด = สินค้าอันตราย?

2 พ.ย.
ยาว 2 นาที

อัปเดตเมื่อ 11 พ.ย.


ใครที่ทำงานห้องแล็บหรือรับผิดชอบประสานงานส่งตัวอย่างของโรงพยาบาล คลินิก หรือศูนย์วิจัย จะคุ้นเคยกับภาพเดิม ๆ คือ เก็บตัวอย่าง ใส่กล่องโฟมกับเจลเย็น รักษาอุณหภูมิให้ได้ประมาณ 2–8°C แล้วส่งออกไป แต่ในสายตาของกฎหมาย การขนส่งตัวอย่างเลือดไม่ได้จบแค่อุณหภูมิ สิ่งส่งตรวจที่อาจปนเปื้อนเชื้อโรคคือสินค้าที่ถูกกำกับด้วยเงื่อนไขการจำแนก บรรจุภัณฑ์ ฉลาก และเอกสารเฉพาะ และหากส่งทางอากาศก็เข้าข่ายกติกาการขนส่งสินค้าอันตรายระหว่างประเทศทันที


บทความนี้จึงไม่ใช่บทความสอนวิธีส่งตัวอย่าง แต่เป็น "ชั้นหนังสืออ้างอิง" ที่รวม 5 ลิงก์ทางการจาก WHO, IATA และกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ไว้ในที่เดียว สำหรับผู้จัดการห้องแล็บ ผู้ประสานงานส่งตัวอย่าง และทีมที่ต้องคัดเลือกผู้ให้บริการขนส่ง ลิงก์ทุกอันเป็น URL ทางการจากหน่วยงานต้นทางโดยตรง ใช้เปิดตอนตั้งคำถามกับผู้ให้บริการขนส่ง และใช้อ้างอิงตอนถูกตรวจประเมิน


ทำไม "กล่องตัวอย่าง" ถึงถูกกำกับด้วยกฎ 3 ชั้น


คนส่วนใหญ่โฟกัสที่อุณหภูมิหลุดช่วง แต่ในมุม compliance ความเสี่ยงของการขนส่งสิ่งส่งตรวจอยู่ที่ "รู้กฎ + เตรียมเอกสาร + เลือกคู่ค้าที่ถูกวัดด้วยมาตรฐานเดียวกัน" เพราะตัวอย่าง 1 กล่องอยู่ใต้กฎซ้อน 3 ชั้นพร้อมกัน


  • กฎหมายไทย: พ.ร.บ.เชื้อโรคและพิษจากสัตว์ พ.ศ. 2558 และอนุบัญญัติ กำกับดูแลโดยกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ตัวอย่างหรือสิ่งส่งตรวจที่อาจปนเปื้อนเชื้อโรคเข้าข่ายต้องรู้เงื่อนไขของกฎหมายนี้

  • มาตรฐานห้องปฏิบัติการ: ISO 15189 ซึ่งหน่วยรับรองของไทยคือสำนักมาตรฐานห้องปฏิบัติการ (BLQS) กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ มาตรฐานนี้ครอบคลุมข้อกำหนดช่วงก่อนการตรวจวิเคราะห์ (pre-examination) รวมถึงการขนส่งตัวอย่าง นั่นหมายความว่าผู้ให้บริการขนส่งตัวอย่างของแล็บที่ได้มาตรฐานถูกตรวจสอบจริง ไม่ใช่แค่ชื่อในเอกสาร

  • กติกาการขนส่งระหว่างประเทศ: ตัวอย่างที่อาจติดเชื้อจะถูกจัดชั้นเป็น infectious substance ประเภทใดประเภทหนึ่ง (เช่น UN 3373 สำหรับ Category B) ซึ่งทุกประเทศและทุกสายการบินอ้างอิงเวลาแปลกฎ UN ลงสู่การปฏิบัติ และเมื่อส่งทางอากาศ สายการบินบังคับใช้ IATA Dangerous Goods Regulations (DGR)


ข้อควรรู้ก่อนอ่านต่อ: ไม่พบข้อมูลสถิติไทยแบบเปิดเผยเฉพาะการขนส่งตัวอย่างเลือด เช่น จำนวนความผิดปกติที่ตรวจพบหรืออัตราตัวอย่างเสียหายระหว่างขนส่ง บทความนี้จึงเน้น "เอกสารอ้างอิงที่เปิดได้จริง" จากหน่วยงานต้นทางแทนการอ้างตัวเลข


5 ลิงก์ที่ห้องแล็บและโรงพยาบาลควรบุ๊กมาร์ก


แต่ละลิงก์ด้านล่างบอกไว้ชัดว่าใครเป็นผู้ออก เนื้อหาคืออะไร และควรเปิดใช้ตอนไหน เพื่อให้ bookmark แล้วใช้งานได้จริง ไม่ใช่เก็บไว้เฉย ๆ


ระดับสากล: WHO และ IATA


1. WHO — Guidance on regulations for the transport of infectious substances (ฉบับ 2019–2020)


เอกสารเลข WHO-WHE-CPI-2019.20 ขององค์การอนามัยโลก สรุปข้อกำหนดการขนส่งวัตถุติดเชื้อ ตั้งแต่การจำแนก (Category A/B) เงื่อนไขบรรจุภัณฑ์ การติดฉลาก ไปจนถึงเอกสารกำกับการขนส่ง เป็นจุดเริ่มต้นที่ทุกประเทศและทุกสายการบินใช้อ้างอิงเวลาแปลกฎ UN ลงสู่การปฏิบัติจริง


ใช้ตอนไหน: ตอนตั้งคำถามกับผู้ให้บริการขนส่งตัวอย่าง ให้ถามกลับไปว่าเอกสารอ้างอิงที่บริษัทใช้คือ WHO guidance ฉบับไหน และตัวอย่างของเราได้รับการจำแนกอย่างไร คำตอบตั้งแต่ประโยคแรกบ่งบอกระดับความจริงจังของคู่ค้าได้เป็นอย่างดี


2. IATA — Dangerous Goods Regulations (DGR)


ข้อบังคับที่สายการบินทั่วโลกใช้ควบคุมการขนส่งสินค้าอันตรายทางอากาศ ซึ่งรวมถึง infectious substances และ dry ice หน้าเว็บอย่างเป็นทางการของ IATA ใช้ติดตามความเคลื่อนไหวรายปี เพราะ DGR ออกฉบับใหม่ทุกปี และตอนนี้ (ก.ย. 2026) หน้าเว็บกำลังโปรโมต what's new ในฉบับที่ 68 (68th edition)


ใช้ตอนไหน: ก่อนส่งตัวอย่างข้ามประเทศหรือทางอากาศทุกครั้ง ควรเปิดหน้านี้เช็คว่าฉบับปัจจุบันคือฉบับใด เพราะการออกเอกสารตามฉบับที่เลิกใช้แล้ว เสี่ยงถูกสายการบินตีกลับหรือค้างอยู่ที่สนามบิน


คู่มือระบบคุณภาพห้องปฏิบัติการ: WHO


3. WHO — Laboratory quality management system: handbook (ค.ศ. 2011)


คู่มือระบบคุณภาพห้องปฏิบัติการของ WHO ใช้เป็นชุดอบรมได้ครบทุกขั้นตอน ตั้งแต่ช่วงก่อนการตรวจวิเคราะห์ซึ่งรวมถึงการเก็บและจัดการตัวอย่าง ไปจนถึงการรายงานผล เป็นคู่มือที่ผู้จัดการแล็บใช้อ้างอิงตอนออก SOP ภายใน โดยเฉพาะขั้นตอนการเก็บและส่งตัวอย่างที่ต้องระบุเงื่อนไขให้ชัดเจน


ใช้ตอนไหน: ตอนทบทวน SOP หรือตอนเตรียมทีมใหม่ ให้เปิดหัวข้อที่เกี่ยวข้องแล้วเทียบกับเอกสารจริงของแล็บว่าครอบคลุมครบหรือยัง จุดนี้ช่วยให้การขนส่งตัวอย่างเป็นระบบเดียวกันทั่วทั้งองค์กร ไม่ใช่ความรู้เฉพาะบุคคล


ฝั่งไทย: กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์


4. BLQS กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ — การรับรองห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ISO 15189 และ ISO 15190


สำนักมาตรฐานห้องปฏิบัติการ (BLQS) กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข เป็นหน่วยรับรองห้องปฏิบัติการทางการแพทย์ของไทยตามมาตรฐาน ISO 15189 และ ISO 15190 และเนื่องจาก ISO 15189 ครอบคลุมข้อกำหนดช่วง pre-examination รวมถึงการขนส่งตัวอย่าง ผู้ให้บริการขนส่งตัวอย่างของแล็บที่ได้มาตรฐานจึงถูกตรวจสอบจริงในห่วงโซ่นี้


ใช้ตอนไหน: ตอนเตรียมรับการตรวจประเมิน หรือตอนคัดเลือกผู้ให้บริการขนส่งตัวอย่าง เอาข้อกำหนดข้อนี้เปิดคุยกับคู่ค้าได้เลยว่าเขารองรับการถูกตรวจสอบในฐานะส่วนหนึ่งของกระบวนการของแล็บอย่างไร


5. BLQS กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ — พ.ร.บ.เชื้อโรคและพิษจากสัตว์ พ.ศ. 2558 และอนุบัญญัติ


หน้าของกลุ่มงาน พ.ร.บ.เชื้อโรคฯ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ รวบรวมกฎหมายไทยที่กำกับการขนส่งเชื้อโรคและพิษจากสัตว์ รวมถึงช่องทางระบบอนุญาต PAT Act online สำหรับงานด้านการอนุญาต ตัวอย่างหรือสิ่งส่งตรวจที่อาจปนเปื้อนเชื้อโรคต้องประเมินเงื่อนไขภายใต้กฎหมายนี้


ใช้ตอนไหน: ตอนเริ่มโครงการหรือเส้นทางส่งตัวอย่างเส้นทางใหม่ที่เกี่ยวข้องกับสิ่งส่งตรวจที่อาจปนเปื้อนเชื้อโรค ใช้หน้านี้ตรวจสอบขอบเขตเงื่อนไขและช่องทางอนุญาต โดยรายละเอียดปลีกย่อยของกฎหมายให้เปิดอ่านจากเอกสารต้นทางโดยตรง ไม่ควรสรุปแทน


วิธีใช้ลิงก์ทั้ง 5 ให้ทำงานจริง


การมีลิงก์ครบ 5 อันยังไม่พอ สิ่งที่ทำให้ลิงก์เหล่านี้มีค่าคือการรู้ว่าจะหยิบมาใช้ตอนไหน กับใคร


สามคำถามที่ใช้ตั้งกับผู้ให้บริการขนส่งตัวอย่าง


ก่อนจ้างผู้ให้บริการขนส่งตัวอย่างเลือดหรือสิ่งส่งตรวจ ลองเปิดเอกสารใน 5 ลิงก์ข้างต้น แล้วถามคู่ค้าด้วยคำถามชุดนี้


  • เอกสารอ้างอิงที่บริษัทใช้คือ WHO guidance ฉบับไหน และตัวอย่างของเราได้รับการจำแนกประเภทอย่างไร

  • รถและหีบห่อที่ใช้รองรับเงื่อนไขของ UN 3373 หรือไม่ ถ้าส่งทางอากาศใช้เอกสารตาม IATA DGR ฉบับล่าสุดหรือเปล่า

  • บันทึก chain of custody ของบริษัทมีอะไรบ้าง และพร้อมให้ตรวจสอบย้อนหลังเมื่อถูกเรียกดูตอน audit หรือไม่


คำตอบของสามคำถามนี้ บอกได้ทันทีว่าคู่ค้ารายนั้นถูกวัดด้วยมาตรฐานเดียวกับที่แล็บถูกวัด หรือแค่มีรถเย็นไว้ให้เช่า


มุมมอง CET: ถูกวัดด้วยมาตรฐานเดียวกับที่ลูกค้าใช้เลือกเรา


CET ให้บริการขนส่งตัวอย่างเลือดแบบ chain of custody ควบคู่การควบคุมอุณหภูมิ (Service 07) โดยมีงานขนส่งยาเวชภัณฑ์ (Service 01) และขนส่งเครื่องมือแพทย์ (Service 02) เป็นเสาหนุน เพราะลูกค้าของเราคือแล็บและโรงพยาบาลที่ถูกตรวจประเมินด้วยมาตรฐานข้างต้น CET จึงดำเนินงานภายใต้มาตรฐาน GSDP และ ISO 9001:2015 และยินดีถูกวัดด้วยมาตรฐานชุดเดียวกับที่ลูกค้าใช้เลือกเรา


เราเขียนรายละเอียดว่า chain of custody ควรบันทึกอะไรบ้าง ไล่ตั้งแต่จุดรับตัวอย่างจนถึงจุดส่งมอบไว้แล้วในบทความเรื่อง chain of custody ของการขนส่งตัวอย่างเลือด ใช้ประกอบการตั้งคำถามกับผู้ให้บริการได้เลย ส่วนใครที่เพิ่งเริ่มจัดระบบขนส่งสิ่งส่งตรวจขององค์กร แนะนำให้เริ่มจาก แนวทางขนส่งสิ่งส่งตรวจฉบับรวม ก่อน แล้วค่อยเจาะลึกทีละมาตรฐาน


CET วัดตัวเองด้วยตัวเลขที่ตรวจสอบได้: ออร์เดอร์มากกว่า 10,000 รายการต่อปี อัตราการส่งมอบตรงเวลาในกรุงเทพฯ 98–99% อัตราความผิดพลาดในการหยิบสินค้าไม่เกิน 0.04% และอัตราเกิดเหตุอุณหภูมิหลุดช่วง 0.01% เพราะคำว่า "น่าเชื่อถือ" ต้องมีกระบวนการจริงรองรับ ไม่ใช่แค่การ์ดมาตรฐานในแฟ้ม


สรุป


กล่องตัวอย่างที่ส่งออกจากแล็บทุกวันถูกมองด้วยกฎ 3 ชั้นที่ซ้อนกันอยู่ ทั้ง พ.ร.บ.เชื้อโรคและพิษจากสัตว์ พ.ศ. 2558, มาตรฐาน ISO 15189 ที่หน่วยรับรองไทยคือ BLQS กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ และกติกา UN 3373 / IATA DGR สำหรับการส่งทางอากาศ แล็บที่เตรียมตัวดีไม่ได้ท่องจำกฎทั้งหมด แต่ bookmark แหล่งทางการทั้ง 5 แห่งนี้ไว้ แล้วใช้เป็น checklist ทั้งตอนตั้งคำถามผู้ให้บริการขนส่ง ตอนเตรียมเอกสารรับการตรวจประเมิน และตอนเปิดเส้นทางส่งตัวอย่างใหม่


ความเสี่ยงของการขนส่งตัวอย่างเลือดไม่ได้อยู่ที่รถเย็น แต่อยู่ที่รู้กฎ เตรียมเอกสาร และเลือกคู่ค้าที่ยินดีถูกวัดด้วยมาตรฐานเดียวกับที่เราถูกวัด — หนังสืออ้างอิงที่ดีที่สุดคือเอกสารต้นทางจากหน่วยงานที่ออกกฎนั้นเอง



 
 
 

ความคิดเห็น


bottom of page